Tachograf to urządzenie, które pozwala zweryfikować przestrzeganie przepisów prawa transportowego i drogowego przez kierowców samochodów ciężarowych. Rejestruje on czas pracy i ma przede wszystkim zapobiegać nieuczciwym praktykom w branży TSL (transport, spedycja, logistyka). Sprawdź najważniejsze informacje na temat tachografów i przekonaj się, czy jego stosowanie jest obowiązkowe.
- Czym jest tachograf?
- Kiedy tachograf jest obowiązkowy?
- Kiedy stosowanie tachografów nie jest obowiązkowe?
- Dlaczego stosuje się tachografy?
- Jakie są rodzaje tachografów?
- Analogowe tachografy
- Cyfrowe tachografy
- Inteligentne tachografy II generacji (G2V2)
- Tachografy a czas pracy kierowców – najważniejsze zasady
- Źródła
- Podsumowanie
Czym jest tachograf?
Tachograf jest urządzeniem rejestrującym różne parametry, takie jak np. czas jazdy czy prędkość pojazdu. Jego głównym celem jest monitorowanie przestrzegania przepisów obowiązujących w transporcie drogowym. Tachograf zapisuje przede wszystkim:
- czas prowadzenia pojazdu,
- przejechany dystans,
- średnią prędkość samochodu,
- czas pracy kierowcy wraz z przerwami oraz okresami odpoczynku.
Ważne! Jeśli pojazd jest prowadzony przez podwójną obsadę, czyli dwóch kierowców, tachograf rejestruje informacje na temat pracy każdego z nich. To konieczne, aby można było zweryfikować, czy każdy z nich pracuje zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Kiedy tachograf jest obowiązkowy?
Tachograf musi być zainstalowany i używany w pojazdach przeznaczonych do przewozu:
- towarów, gdy ich dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 t,
- osób, gdy są przystosowane do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą.
Obowiązek ten dotyczy przede wszystkim transportu wykonywanego na cele zarobkowe. Obejmuje także niektóre rodzaje transportu na własne potrzeby, głównie w ruchu międzynarodowym.
Ważne! Od lipca 2026 r. tachografy będą obowiązkowe także w pojazdach o DMC powyżej 2,5 t wykorzystywanych w międzynarodowym transporcie drogowym oraz przewozach kabotażowych.
Kiedy stosowanie tachografów nie jest obowiązkowe?
Przepisy prawa przewidują kilka wyjątków, w przypadku których nie wymaga się stosowania tachografów:
- w pojazdach specjalistycznych np. śmieciarkach czy odśnieżarkach,
- w trakcie przewozów krótkodystansowych realizowanych w promieniu do 100 km od siedziby firmy,
- przy przewozach niezarobkowych, gdy transport nie stanowi działalności gospodarczej,
- w pojazdach historycznych zarejestrowanych jako zabytkowe,
- w pojazdach użytkowanych przez siły zbrojne, straż pożarną, policję itd.,
- w specjalistycznych pojazdach przeznaczonych do przewozu pieniędzy i przedmiotów wartościowych.
Warto pamiętać, że zwolnienie z obowiązku stosowania tachografu zależy od spełnienia konkretnych warunków określonych przepisami. Przed skorzystaniem z takiej możliwości, należy zapoznać się z obowiązującymi regulacjami unijnymi i krajowymi.
Dlaczego stosuje się tachografy?
Tachografy to narzędzia kontroli w transporcie drogowym, które mają poprawiać bezpieczeństwo kierowców pojazdów ciężarowych i autobusów, a także innych uczestników ruchu. Zapobiegają przemęczeniu dzięki kontroli czasu jazdy, przerw oraz odpoczynku. Ich stosowanie pozwala również:
- zmniejszyć ryzyko wypadków spowodowanych nadmiernym zmęczeniem kierowców,
- kontrolować przebieg trasy, prędkość pojazdu oraz aktywność kierowcy,
- chronić przed naruszeniami norm czasu pracy przez pracodawców.
Tachografy ułatwiają także rozliczanie czasu pracy dzięki automatycznemu zapisywaniu danych.
Jakie są rodzaje tachografów?
Wyróżnia się 3 rodzaje tachografów: analogowe, cyfrowe, inteligentne II generacji. Warto wiedzieć nieco więcej na temat każdego z nich.
Analogowe tachografy
To najmniej zaawansowane technologicznie urządzenia, które zapisywały dane na papierowych wykresówkach. Każdy dzień pracy był przedstawiany na wykresie prezentującym czas jazdy i odpoczynku oraz prędkość pojazdu. Wymagały one ręcznej obsługi i nie przechowywały danych w formie cyfrowej.
Tachografy analogowe trzeba było wymienić na urządzenia II generacji do końca lutego 2025 r.
Cyfrowe tachografy
Są to elektroniczne urządzenia zapisujące dane na karcie kierowcy oraz w pamięci urządzenia. Są one zintegrowane z pojazdami i automatycznie gromadzą informacje na temat czasu jazdy i przerw, prędkości czy przebytego dystansu.
Inteligentne tachografy II generacji (G2V2)
To najbardziej zaawansowane technologicznie tachografy cyfrowe. Są one instalowane w noworejestrowanych samochodach ciężarowych od DMC powyżej 3,5 t w Unii Europejskiej oraz na obszarze Wielkiej Brytanii, Szwajcarii oraz Norwegii.
Te urządzenia umożliwiają przede wszystkim:
- automatyczną rejestrację przekraczania granic – lokalizacja GNSS sprawdza aktualną pozycję pojazdu i odnotowuje, gdy pojazd przekroczy granicę z innym państwem. Dzięki temu kierowca nie musi się zatrzymywać, aby ręcznie wprowadzić dane. Usprawnia to realizację przewozów międzynarodowych;
- rejestrację większej ilości danych – nowoczesna pamięć pozwala zapisać więcej danych dotyczących aktywności kierowcy i zdarzeń związanych z pojazdem;
- zdalne pobieranie danych przez służby kontrolne – uprawnione organy mogą przeprowadzać wstępną kontrolę wybranych parametrów bez konieczności zatrzymywania pojazdu, a to zwiększa szanse na wykrycie nieprawidłowości.
Stosowanie cyfrowych tachografów II generacji to jeden z wymogów wprowadzonych przez Pakiet Mobilności. To zbiór unijnych przepisów mających na celu ujednolicenie zasad związanych z transportem drogowym.
Tachografy a czas pracy kierowców – najważniejsze zasady
Czas pracy kierowców samochodów ciężarowych ma duży wpływ na bezpieczeństwo na drogach. Nadmierne przemęczenie może powodować dekoncentrację, a ta zwiększa ryzyko spowodowania wypadku czy kolizji.
Przestrzeganie czasu pracy kierowcy oraz prowadzenie ewidencji leży po stronie pracodawcy. Kontrolę nad zatrudnionymi na podstawie stosunku pracy sprawuje Państwowa Inspekcja Pracy. Natomiast nadzór na samozatrudnionymi kierowcami pełni Inspekcja Transportu Drogowego. Wszelkie regulacje związane z czasem pracy kierowców są zawarte w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami:
- czas pracy kierowcy nie może przekraczać 8 godzin na dobę oraz przeciętnie 40 godzin w 5-tygodniowym tygodniu pracy (w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesiące),
- tygodniowy czas pracy kierowcy, łącznie z nadgodzinami, nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym (nieprzekraczającym 4 miesiące),
- tygodniowy czas pracy może być przedłużony do 60 godzin, gdy średni tygodniowy czas pracy nie przekroczy 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy,
- po kolejnych 6 godzinach pracy kierowca ma prawo do odpoczynku w wymiarze czasu nie krótszym niż 30 minut (gdy liczba godzin pracy nie przekracza 9 godzin) lub 45 minut (gdy liczba godzin pracy wynosi ponad 9 godzin),
- przerwa może być podzielona na krótsze okresy trwające minimum po 15 minut, wykorzystane w trakcie 6-godzinnego czasu pracy lub bezpośrednio po nim,
- w każdej dobie kierowca ma prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku,
- w każdym tygodniu kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego wypoczynku.
Warto pamiętać o tym, że w przypadku pracy w porze nocnej kierowca nie może wykonywać swoich obowiązków dłużej niż przez 10 godzin między dwoma kolejnymi okresami dziennego odpoczynku lub dziennego i tygodniowego okresu odpoczynku.
Źródła
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/rozporzadzenie-165-2014-w-sprawie-tachografow-stosowanych-w-transporcie-68405153
- https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001480
- https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920879
Podsumowanie
- Tachografy rejestrują m.in. czas prowadzenia pojazdu i pracy kierowcy, pokonany dystans oraz średnią prędkość. Te dane pozwalają określić, czy przestrzegane są przepisy prawa drogowego i transportowego.
- Tachografy są obowiązkowe dla pojazdów przewożących ładunki, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 t. Muszą być instalowane również w busach przewożących powyżej 9 osób łącznie z kierowcą.
- Przepisy prawa przewidują kilka wyjątków, gdy stosowanie tachografów nie jest obowiązkowe. Dotyczy to m.in. pojazdów specjalistycznych czy wykorzystywanych do krótkodystansowych przewozów na odległość do 100 km od siedziby firmy.
- Od lipca 2026 r. stosowanie tachografów będzie obowiązkowe także w pojazdach o DMC powyżej 2,5 t wykonujących przewozy międzynarodowe oraz kabotażowe.
- Analogowe tachografy zapisujące dane na papierowych wykresówkach zostały wycofane z użycia końcem lutego 2025 r.
- Cyfrowe tachografy zapisują dane na karcie kierowcy oraz w pamięci urządzenia. Umożliwiają wygodny dostęp do informacji na temat np. czasu pracy.
- W noworejestrowanych pojazdach o DMC powyżej 3,5 t m.in. w UE montuje się najnowocześniejsze tachografy cyfrowe II generacji.
- Tachografy II generacji umożliwiają automatyczną rejestrację przekraczania granic oraz zdalne pobieranie danych przez służby kontrolne. Są także wyposażone w większą pamięć.
